18-BÖLÜM:
ONUNCU BÖLÜM
Ayın, Allah'ın kudretiyle, tesirlerini ve burçlar
itibariyle hallerini,
yedi gezegenin tesirli saatlerini, feleklerin
sayılarını, seslerini ve
nağmelerini, merkezlerini hareketleriyle dairelerin meydana
gelişlerini,
esiri cisimlerin tesirlerinin başlangıçlarını
beş madde ile açıklar.
Ayın, Allah'ın kudretiyle tesirlerini bildirir.
Ey azizi, malûm olsun ki, filozoflar sözbirliğiyle
demişlerdir ki: Kadir ve
aziz olan Allah'ın takdiri ile yüksek cisimlerin
mertebelerine göre, alçak
cisimlere çeşitli tesirleri
vardır. Güneşi en fazla tesiri, sıcaklığı ile
olduğu gibi, ayın dahi en
fazla tesiri, rutubeti iledir. Allah, bu aya,
kendi kudreti ile nice
özellikler bahşetmiştir. Bunlardan biri, ay deniz
ufkundan doğar.
Deniz suyu onunla med olup sahiline yükselir. Ay, denizdeki
gün yarısına
geldiğinde denizin meddi bitip, Ay, gün yarısı dairesinden
indiğinde denizin
suyu sahilleride cezr olup çekilir. Ay, deniz ufkuna
ininceye kadar cezr
devam eder. Ay, ufuktan indiğinde cezr de
nihayet
bulur. Şu halde med ve cezr bu
minval üzere olur. Ayın özelliklerindendir
ki, ayın artışı
zamanında yani ayın ilkyarısında sıcaklık ve
rutubet çok
olup kanın kabarmasıyle dolan
insan ve hayvan bedenleri kuvvet bulur.
Dolunaydan sonra yani ayın ikinci
yarısında kuruluk ve soğukluğun çoğalması
ile dört unsurun
karışımı bedenlerde bulunduğundan kanın
kabarması azalıp,
büyüme ve gelişme az olur. İnsan ve hayvan bedelleri
zaaf bulur. ayın
özelliklerindendir ki, ayın ilk yarısında hasta
olanların bedelleri kuvvetli
bulunup, çoğunun hastalığı defolur. Ayın
ikinci yarısında hasta olanların
bedenleri zayıf olup, hastalıkları
çoğalır. Ayın özelliklerindendir ki,
ayın nurunun çoğaldığı günlerde ruh
sahiplerinin beyin dokuları ziyade
olup, ayın nurunun azıldığı günlerde
beyin dokuları dahi azalır. Ayın
özelliklerindendir ki, aylı gecede insan aya karşı
uyusa veya çok otursa
bedenine gevşeme ve tembellik gelip baş
ağrısı ve nezle olur. Ayın
özelliklerindendir ki, aylı gecede hayvan eti kalsa az
zamanda tadı ve
kokusu değişir. Ayın özelliklerindendir ki,
ayın nurunun çoğaldığı günlerde
nehirlerde ve denizlerde balıklar yağlı olup suyun
yüzüne çıkarlar. Ayın
nurunun azıldığı günlerde balıklar
zayıf olup suyun dibine giderler. Ayın
özelliklerindendir ki, ayın ilk yarısında yerdeki
haşereler yeryüzüne çıkar
ve çoğalır. Yırtıcı hayvanlar ceset
yemeye çok hırslı olur. Ayın ikinci
yarısında haşerele ve yırtıcı
hayvanla aksi hareket ederler. ayın
özelliklerindendir ki ayı ilk yarısında dikilen
ağaçlar fazla uzar ve
gelişir. İkinci yarısında dikilenle zayıf
olur veya kurur. Ayın
özelliklerindendir ki, ayın ilk yarısında bütün
meyveler, çiçekler, otlar,
bitkiler fazla büyür ve gelişir, renkleri ziyade olur.
Ayın
özelliklerindendir ki, ayın ilk yarısında
kamış, keten, bitki gibi şeylerin
kurusu üzerine ayın ışığı düşse
hemen çürüyüp parçalanır. Ayın ikinci
yarısında bu durum az olur. Ayın özelliklerindendir
ki, ay küresi ayna
gibi yer ve su küresine dönük bulunduğu için deniz ve
karanın adaları ve
sahilleri gemileri, dalgaları, dağları, vadileri,
köyleri ve şehirleri
bütün şekil ve rengi ile şahıs ve kurumları
ile bize aksettirip gösterir.
Rasatçılar o aynada yerin yüzünü tamamen seyrederler. Lâkin o saf ayna
bizden çok uzak olduğundan
eşyanın şekilleri teşhis olunmayıp, ayın yüzü bu
akisler ile bulanık görülür ki,
ona ay lekeleri derler.
Diğer gezegenlerin sayılan
sıfatlarının özel saatlerde canlılara ve
cansızlara gizli tesirleri;
açıklanan güneş ve ayın tesirlerine kıyas
olunmuştur. Halbuki âlemin bütün
cüzlerinde hakiki müessir ancak hak Taâlâ
bilinmiştir. Bu felekler,
yıldızlar ve tabiatlar dolap, âlet ve hayaller
misali bulunmuştur. Bu durum
alır fikretmek ve düşünmek, Allah'ı tanımaya
vesile olmak için ve hepsini insanda
bulmak için yıldızların ve feleklerin
durum alır bu Marifetnâme'de bu
miktarca açıklanarak yazılmıştır.
NAZM
Hamd o Allah'a ki yektadır ol
Dahi dâna ve tüvânâdır ol
Ona mahsus ve müsellemdir hem
Mû be mû cümle umur-u âlem
Mutasarrıf odur eşyaya tamam
Ne havas arada her giz ne avam
İkinci Madde
Ay yıldızının burçlar itibari ile olan
özellikleri ve ihtiyarlarını
bildirir.
Ey aziz, malûm olsun ki, müneccimler, ayın her burç ile
başka bir tesirini
tecrübe ettiklerini takvim ile yazmışlardır. Şimdi o takvimi, bundan önce
Türkçe olarak nazmetmiş iken o
manzumemizi buraya yazmak münasip
görülmüştür.
NAZM
Bismike Allahümme yâ emine'l-hutar
İbtede'nâ bi ihtiyarhât'il-kamer
Hamd lillah çok salât ve çok selâm
Ol Resul ve âll ü suhhune müdam
Badehü der Hakkı bilgil ey beğim
Ehl-i hey'et kavlidir bu dediğim
Çâr unsur üzeer çarh-ı kürrât
Kaplamış birbirin sık tabakât
Pes besal misli olur
mecmuu top
Merkez-i arz olmuş esgal-i cezûb
Ol vasattır merkez-i âlem heman
Her cihetten esgal ol nokta nihan
Çarh-ı a'zam kim muhit-i cümledir
Cüm-ı atlastır deyme
encümledir
Her cihetten o mahdud fevktir
Günde bir devr etmede bir şevkdir
Kim yirmidört saatte müdam
Şarkdan garba eder devrin tamam
Hem içinde olan eflâkı bile
Döndürür kendiyle şarkî garb ile
Gece gündüz her tulu ve
her gurub
Kutb-u âlem üzre
devrinden olup
Çarh-ı sâminde
oniki burç bil
Mıtıkada her
birin sî sehm kıl
Hep sevabitle ol
olmuş muhteşem
Kutb-u âlemden cüda kutb
üzre hem
Garbdan şarka döner
âhestece
Olsa yetmiş
yıl gider bir derece
Garbdan şarka zühal
dahi gider
O iki burcu otuz yıl kateder
Müşteri hem garbdan şarka
gider
Oniki yılda heman bir devr eder
Garbdan merih hem deveran eder
Bir yıl onbir ayda bir devre gider
Çarh-ı sâmin kutbu doğrusunda
tam
Şems hem çarhıyle devr eyler
müdam
Garbdan şarka güneş dahi
gider
yılda bir oniki burcu kat' eder
Yılda bir hem çarh-ı zühre
ydevr eder
Garbdan şarka utarit hem gider
Cümlenin tahtındadır devr-i
kamer
Sürat üzre kendi çarhıyle döner
Gardan şarka dahi ay devr eder
Devresin yirmisekiz günde gider
Çarh-ı sâmin oniki kısm olunur
San kavun oniki dilim bulunur
Her kısım bir
burc adıyla asl olur
Kevn her üçünde ike bir
fasl olur
Çün hamel sevr ile
cevzâdır bahar
Fasl-ı yay sertan
esed sünbüe dâr
Fasl-ı güz mizan ve akreb gas tut
Hem şitadır burc-u cedî ve delv ve hut
Oniki burc oniki aydıry müdam
Rum ayın otuz gün akdem bil tamam
Bu buruca etmeden tahvil gün
On gün akdem rum ayın başla bütün
Bil bahar âzar nisan ve eyâr
Yaz haziran temmuz tabah-ı hâr
Hem harîf eylal ve
teşrinin nâm
Kış dü kanun
ve şubat olmuş tamam
Bil her ayda hangi burca
gün gider
Her ayın
kaçında gün tahvil eder
Mâh-ı âzar ol
fasl-ı bahar
Olmuş eyyamı
otuzbir gün nehar
Onbirinci gün güneş
tahvil eder
Hem hamek burcunda otuz
gün gider
Ol burc-u hamel nevruz
olur
Pes beraber ol şibih
ol ruz olur
Mah-ı nisan
evsat-ı fasl-ı rebi'
Olmuş eyyamı
otuz gün ey şeci'
Aşırında
şems hem tahvil eder
Burc-u sevr içre otuçbir
gün gider
Mah-ı mayıs
ahir-i fasl-ı bahar
Olmuş eyyamı
otuzbir gün nehar
On birinci gün
güneş tahvil eder
Hem hamek burcunda otuz
gün gider
Ol burc-u hamel nevruz
olur
Pes beraber ol
şibih ol ruz olur
Mah-ı nisan
evsat-ı fasl-ı rebi'
Olmuş eyyamı
otuz gün ey şeci'
Aşırında
şems hem tahvil eder
Burc-u sevr içre otuzbir
gün gider
Mah-ı mayus ahir-i
fasl-ı bahar
Bil otuzbirdir ona leyl
ve nehar
Onbirinci gün güneş
tahvil eder
Burc-u cevzada otuzbir
gün gider
Bil haziran ol sayf ey
beşer
Hem otuz gün on içinde
gün döner
Onbirinde şems hem
tahvil eder
Seretan burcun otuzbir
gün geçer
Mah-ı temmuz
evsat-ı sayf ey hümam
Olmuş eyyamı
otuzbir gün tamam
Onikinci günü gün tahvil
eder
Hem esed burcun otuzbir
gün keser
Bil ağustos ahir-i
sayf ol zaman
Olmuş eyyamı
otuzbir gün heman
Onikisine güneş
tahvil eder.
Sünbüle burcun otuzbir
gün geçer
Mah-ı eylül evvel-i
fasl-ı harif
Olmuş eyyamı
otuz gün ey zarif
Onikinci gün güneş
tahvil eder
Burc-u mizan içre otuz
gün gider
Burc-u mizan evveline
gelse gün
O geceye hem beraberdir
o gün
Mah-ı teşrin
ol evsattır güze
Ermiş eyyamı
otuzbir gündüze
Onikinci gün güneş
tahvil eder
Burc-u akrebden otuz günde gider
Bil güzün teşrin-i sâni âhiri
Ol otuz gündür tamam ol mahrî
Onbirinde güneş hem tahvil eder
Burc-u kavs içine otuz gün gider
Mah-ı kanun ol fas-ı şita
Hem otuzbir gün anı
bil ey fetâ
Onbirinde burc-u cediye
gün gelir
Rebinin evveli ol gün olur
Gün döner uzanmayı şebden
alır burc-u
Gedî içre gün otuz gün kalır
Evsatı kanun-u sânidir
kışın
Hem otuzbir gündür anı
sayışın
Aşırinde burc-u delve gün gider
Hem otuz günde o burcu kat' eder
Bil kışın sonu şubatı gücük ay
Üç yirmisekiz gün rebi say
Sal-ı râbi dört rubu' bir gün olur
Pes şubat yirmidokuzu bulur
Tasiinde burc-u huta gün gider
Hem otuz günde o yburcu seyr eder
Çün hamel burcunda gün firuz olur
Bil tamam olup yine nevruz olur
İbtiday,ı sal
şemsi mart bil
Hem şuhur-u rumî
istihrac kıl
Lafz-ı ebced hevvez
olmuş heft harf
Her biri bir aya mahsu
oldu zarf
Mart hâ ebril elf cim
mayıs al
Ve o haziran hemze
temmuz âb dal
Za'dır eylül ve dü
teşrin ba ve ha
Hem kanun za cim
eşşbat ve o şeha
Hıfz et ebced ve
zevabid hevvez beced
Hez ebced hevvez hüve
ile ad
Kim bu yirmisekiz harfin
geri
Harf-ı bâzâr ola
her yılda biri
Bil
yüzaltmışaltıdır tarih-i sal
Marttadır bâzâr
ebced lafzında dal
Ertesi sal ol bâzâr
ha'ya gider
Hem bu tertib üzre daim
devr eder
Olsa âzerle muharrem bir
o yıl
Sal tedahül ede bir ysa
tarh kıl
Kim otuzüç yıl
otuzüç mark olur
Sal muharremle otuzdördü
bulur
Gel dilerysen
şehr-i rumun gurresin
Harfini cem et hazâr
harfiyle hîn
İbtida hafta durur
yevm-i ahad
Başla ol mecmuu bundan eyle ad
iki haftadan ne gün gâyet bulur
Gurresi ol ayn ol günden olur
Çün muharremdir Arabda
res-i sal
Gurre-i şehri
kamerdir hem hilâl
Za muharrem ba safer
ha'dır âd
Dü rebia ve o elifdir dü cemad
Ba receb şaban dal ha ramazan
Za'yı şevval ka'de elf cim
hicce dân
Heşt harf oldu ehec zedbud heman
Her biridiry bir sene
hâkim olan
Binyüzaltmışaltıya
çün geldi sal
Hâkim sal ol muharrem
oldu dal
Ertesi yıl hâkim-i saldır
elif
Devr-i daimdir hiç olmaz muhtelif
Bilmek istersen hilal ne gündür ol
Harini hâkimle cem et gurre bul
Gurre-i şehr-i hilali hem tamam
İki hafta günlerinde bul ümdam
İbtida şemsin mekanın
bulasın
Ta buruc-u mâhı andan bilesin
Bir derece gün gider her gün heman
Ay gider onüç derece ol zaman
Ay günü her gün oniki derece
Çün geçer böyle hesap et her gece
Pes şuhur-u rumdan bil şemse
ay
Kaç gece geçmiş
hilal ol mahı say
Ta ki malum ola andan
cay-ı mah
Maha ne burcun
kaçıdır seyrgâh
Anda iken meh ne iştir ihtiyar
Kim ayın her burcda
bir hükmü var
Ya ayın geçmiş
şebin tazif kıl
Beş aded hem zam
edib kaç oldu bil
ol aded kaç kere
beş olduysa say
Kangı burc
olmuş dahi bil şemse ay
Şemsden başla
beşer her burca ver
Baştan azı
sayma burc-u maha er
Çün hamel burcunda
hoş bulunsa ay
Her işi bede'
etmeği sen yahşi say
Gelse bur-u sevre tezvic
ve nikâh
Kıl ticaret hem
bina hayr ve salah
Gelse meh cevzâya kat
eyle siyab
İlm oku hem al akar
ve al devvab
Seretana hoştur
irsal-i haber
Şurb-i müshil
yahşidiry nakl ve sefer
Meh esedde arz-ı
hâcet yahşidir
Zür' ve tamir ve hacamat
yahşidir
Sünbüle burcunda olsa
key cedîd
Sohbet-i nisvan münasib
al abîd
Gelse meh mizana
kıl bey' ve şira
Eyle sohbet dinle lehan
iç deva
Burc-u akrebde gerek
tuhr ve ifaf
Uzlet ve semt ve firag ve itikâf
Kıl hacamat gelse burc-u kavse ay
Lebs ve istihmam ve halkı yahşi say
Gelse burc-u cedîye kıl sayd ve şikâr
Hufr âbar ve ziraat eyle kâr
Gele burc-u delve hoştur kevb
Vaz'-ı bünyad duhul-ü belde hûb
Huta gelse eyle deryada sefer
Ahd ve şirkettir ticaret-u muteber
Binyüz altmışaltı tarihinde tam
Buldu yüz beyt içre takvim ihtitam
Hakkı ettin ihtiyârâtı beyan
Hakka her halde tevekkül
kıl heman
Alem,i ecsâmı çün
buldun hayal
Alem-i ervaha gel hoş bunda kal.
(Tehlikelerden emin eden Allah'ın ismiyle ayın
ihtiyarlarına başladık. Hamd
Allah için, çok salat ve çok selam Resule, aline ve ashabına
olsun sürekli
Ehl-i heyet:
astronomlar. Kavl: Söz. Çâr: Dört. Kürrat: Küreler. Besal:
Soğan. Esgal: Ağırlık. Muhit:
Kuşatıcı. Fevk: Üst . Sâmin: Sekizinci.
Si-
ise: Altı: sevabit: Sabitler. Çarh:
Felek. Şems: Güneş. Azer: Mart. Eyyar:
Mayıs. Tabah-ı hâr: Ağustos. Harif: Sonbahar. Dü:
İki. Near: Gündüz. Hamel:
Koç. Sevr: Boğa. Cevza: İkizler. Seretan: Yengeç. Esed:
Arslan. Sünbüle:
Başak. Mizan: Terazi. Gavs: Yay. Cedî: Oğlak. Delv:
Kova. Hut: Balık. Fasl-
ı rebi': İlkbahar. Aşır: Ounncu. Leyl: Gece.
Sayf: Yaz. Fasl,ı harif:
Sonbahar. Fasl-ı şita: Kış. Şeb: Gece. Sal: Yıl. Râbi: Dördüncü.
Şuhur:
Aylar. Tedahül: Geçme. Tarh:
Çıkarma. Gurre: Ayın ilk on günü. Yevm-i ahad:
Pazartesi. Res-i sal: Sene
başı. Cay: Yer. Mah: Ay. Bede':
Başlama. Siyab:
Elbise. Devvab: Hayvan.
İrsal: Gönderme. Şürb: İçeki. Zür': Ziraat. Nisvan:
Kadınlar. Bey' ve
şira: Alış-veriş. Samt: Susma. Lebs: Giyim. İstihmam:
Hamam. Sayd: Av. Şikâr:
Avlanma. hufr âbâr: Kuyular kazmak. Vaz'-ı bünyad:
Binalar yapmak. Duhul:
Girmek.)
Üçüncü Madde
Yedi gezegenin birbirine
nispetle benzerliklerine ve yeryüzünde âfâk
itibariyle tesir
saatlerini bildirir.
Ey aziz, malûm olsun ki,
ibret alanlar ve hayret edenler demişlerdir ki: Bu
âlem, misli
görülmemiş ne şaşırtıcı bir icattır! Bu
felekler ne garib sanat
ve hikmettir! Bu
cihanı tanzim, ne nihayetsiz kudret ve azamettir. Hakim ve
yaratıcı her
şeyden münezzehtir. Bu yıldızları ve felekleri, bu görüntü
ve
tertip üzere yaratan
Allah Taâlâ'ya nice yüzbin kenre hamd ve senalar olsun
ki, bizlere lütuf ve
inayet edip, güneşi gezegenler ortasına koymuştur ki,
yeryüzüne itidal üzere
hayat bahş eder. Eğer güneş, bu tesiriyle, ay
feleğinde
olsaydı, sıcaklığının şiddetinden yeryüzü
yanardı. Eğer burçlar
feleğinde
olsaydı, soğuğun şiddetiyle tabiatlar bozulurdu. Şu
halde yedi
gezegen ortasında
cihan sultanı ve öteki gezegenler ona asker ve yardımcı
olmuştur. Ay vezir,
utarip kâtip, zühre sâzende, merih asker, müşteri kadı,
zühal hazinedâr benzeridirler.
Burada bulunan samanyoluna, Kâbe yolu derler. Araplar: Gök
kandili,
yıldızlar anası ve Acemler: Kehkeşan derler.
Bunun hakikati, burçlar
geleğinde anlatılan altıncı değerin en
küçüklerinden olan sabit
yıldızlardır. Bunlar, birbirine yakın
olduklarından, birbirine temas edip,
beyaz bulutlar gibi görünmüştür. Lakin bu yolun, gece evvelinde bir başı
güneyde, bir
başı kuzeyde bulunup; gece yarısında güney başı
batıya ve kuzey
başı
doğuya varıp; gecenin sonunda batı başı kuzey ve
doğu başı güney olup,
bize nispetle
değirmen gibi dönmesinin hakikatinde akıllar hayrette
kalmıştır.
Gerçi bu konuda çok şey söylenmiştir. Mülkünde olanların
hakikatlerini Allah daha
iyi bilir. Fakat yedi gezegen yıldızın,
yeryüzünde, ufuklarda,
saat be saat nöbete olan tesir saatlerini, bu
tarihten önce tabir ve
beyan eylediğimiz Türkçe manzume, bu makama münasip
görülüp
yazılmıştır.
NAZM
Hüda'ya şükür kim
halk etti bunca encüm ve eflak
Salat ol dostuna olsun ki
şanında demiş "lavlak"
Ve bade Hakkı der lim-i felek
sırrın ayan ettim
Otuz beyt içre nahs ve sa'd sââtı
beyan ettim
İki âlemde bir bildim müessir
zât-ı Mevlayı
Veli rabt eylemiş esbaba
ednâyı hem a'lâyı
Eğer bilmek dilersen olduğun
saat ne saattir
Ne kevkeb hükm eder ol dem nehûset ya
saadettir
Yedi gece yedi gün gün batıb
doğduğu ân içre
Yedi seyyareden bul kangı hâkimdir
zaman içre
Ki her gün haftadan her
gece bir seyyarenindir kim
O eb ol ruzun evvel
saatinde hem odur hâkim
Heman hıfz et yedi
lafzını yedi gün ybil yedi kevkeb
Edes biyr çahh deld hesi
ve reh zühaldir hep
Evail-i harf için hevvez
olmuş hafta eyyamı
Huruf-u sâniye
şeb-i sâlise gün hâkimi nâmı
Şeb-i pazar utarit ertesi
müşteri talib
Şeb-i se şebneye zühre zühal
çarşamba şeş gâlip
Hamîs akşamı şems ve
cuma akşamında meh şâmil
Şeb-i sebt oldu merih ol huruf-u
sâniye kâmil
Pazar şems ertesi meh salı
merih erbaaya tîr
Hamîse müşteri cumaya zühreye
sebte keyyân-ı mîr
Yedi lafz içre şeb hem ruz-u evâil
saatinden al
Yukarıdan yedi seyyareyi tertib ie
say gel
Zühalden müşteri merih ve
şems ve zühreye hoş yet
Utaritle kamerden geç bu tertib üzre hem devr et
Birer saat hükümetle
olur seyyareler kaim
Gecedir oniki saat
gündüz hem oniki daim
Gece gündüz yirmidört
olur ysaat ki sânîdir
Değildir müstevî
bunda murad ancak zamanîdir
Zamanî ysaatin
miktarı artar eksilir bile
Adedle muhtellif olmaz
şeb ve rûz tûl ve kasr ile
Neharın kavsini hem
onikiye kısmet kıl
Bu saatin iri daim ona
nısf-ı südüsdür bil
Şeb ve rûz tûl ve
kasr ile kıyas et saati böyle
Tulu ve hem gurubun
geçmişin bul hoş hesab eyle
Geçen saati bul zulemden
ya rubu öğren ya üstürlab
Gaymde yapma saati bu
saatten zamanı ya
Zamanî saati beraber
yedi seyyareye ver gil
Ne kevkeb olduğu
vakte gelirse hâkim anı bil
Zühaldir nahs-ı
ekber saati hem ağır olurmuş
Mekânı çarh-ı
sâbidir bina yap başlama hiç iş
Mübarek müşteridir
su'd-u ekber saatin hoş bil
Nakl ü bey' ve şira
tezvic edip her şuğula ol mail
Cihan-ı merihe
mahkum oluğu ysaat hiç iş etme
Çün oldur nahs-ı
asgar pes kan aldır kimseye gitme
Mübarek şems
hükmünde taleb kıl cümle yârânı
Mekanı çarh-ı
râbidir ziyaret eyle sultanı
Çün zühre su'd-u
asgardır o saat ictima eyle
Müferreh sohbet et
hoş söz güzel savt istima eyle
Utarit müntezicdir ol
zaman yaz nüsha hem mektub
Kitab oku okut nakş
et hesab etek olur mergub
Kamer su'd oldu bu gökte
o saatte sefer hoştur
Ticaret şirket ve
irsal-i mektub ve haber hoştur
Yedi seyare ahkâmı
bu tertib üzere kanundur
Gel ey Hakkı bil ol
Hak'kı ki cümle hükm anındır
Kamu nahsi kau su'du
kamu şerri kamu hayrı
Hep edib eyleyen
Hak'dır bir anı bil unut gayri
Ko üç mevlidi dört ümmü
yedi âbâî ne tâkı
Kamusu hâlik ve fâni
hüve'l-hayyü hüve'l-bakî
(Hüda'ya şükür ki
bunca yıldızlar ve felekler yarattı. Salat o peygambere
olsun ki,
şanında "Sen olmasaydın kâinatı yaratmazdım"
demiş. Sonra Hakkı,
felek ilminin
ırrını açıkladım, dery. Otuz eyt içre uğursuz ve
kutlu
saatlerini açıkladım.
İki âlemde Mevla'nın zatını müessir bildim. Evet,
alçağı ve
yükseği sebeblere bağlamış. Eğer olduğun saat ne
saattir bilmek
dilersen, o dem ne
yıldız hükmeder, uğursuz ya saadettir? Yedi gece yedi
gün batıp
doğduğu an içre, yedi gezegenden bil hangisi hâkimdir zaman içre.
Haftadan her gün bir
gezegenindir ki, o gece ve güdüzün ilk saatinde odur
hâkim. Hemen ezberle
yedi lafzını, yedi gün bil yedi yıldız. pazar gecesi
utarid, ertesi güne müşteri talip.
Salı gecesine zühre, çarşamba zühal
galip. Perşembe akşamı
güneş, cuma akşamında da ay. Cumartesi gecesi merih.
Pazar güneş, ertesi ay, salı
merih, çarşamba utarit, perşembe müşteri, cuma
zühre, cumartesi zühal. Yed ilafz içre
günün ilk saatlerini al. Yukarıdan
yedi gezegeni tertip ile say. Zühalden
müşeri, merih ve güneş ve zühreye
gel. Utaritle aydan geç. Bu tertip üzere devr
et. Birer
saat hükümetle
gezegenler kaim olur. Gece oniki saat, gündüz de daiim oniki saat.
Gece ve
gündüz yirmidör olur. Bunda eşitleme yesas değil, zaman
esastır. Zaman
saatinin miktarı da artar eksilir. Sayıyla muhtelif
olmaz gece ve gündüz.
Uzatma ve kısaltma ile günün yayını da onikiye böl.
Bu saatin her biri ona
altıda birin
yarısıdır bil. Gece ve gündüz uzama ve kısaltma ile
kıyas et
saati böyle.
Doğuş ve her batışın geçmişini ubl hoş hesap
eyle. Geçen saati
bul karanlıktan ya
rubu öğren ya üstürlab. Gaymde yapma saati bu saatten
zamanı yap. Zamanî
saatle birlik yedi gezegene var gil. Hangi yıldız,
olduğun vakte
gelirse hâkim onu bil. Zühaldir başlama hiç iş. Mübarek
müşteridir büyük
saadet, saatini hoş bul. Nakl, alış-veriş ve nikah edip,
her şuğula
meyyal ol. Cihan, merihe mahkum olduğu saat, hiç iş etme. Çünkü
küçük uğursuz odur.
Şu halde ka aldır, kimseye gitme. Mübarek güneş
hükmünde iste bütün dostları. Yeri dördüncü felektir,
sultanı ziyaret eyle.
Zühre küçük saadettir, o saat topla, sohbet et, hoş söz,
güzel ses dinle.
Utarit, mümtezictir, o zaman nüsha ve mektup yaz. Kitap oku, okut, nakş et,
hesap etmek rağbet olunur. ay
saadet oldu bu gökte, o saatte sefer hoştur.
Ticaret, şirket, mektup ve haber
gönderme hoştur. Yedi gezegen hükümleri bu
tertip üzere kanundur. Gel ey Hakkı, bil o Hak'kı ki
bütün hükm onundur.
Kamu uğursuzu, kamu saadeti, kamu şerri, kamu hayrı
hep edip eyleyen
Hak'tır. Bir onu bil, gayriyi unut. Üç bileşiği,
dört anayı, yedi babaları
bırak. Hepsi yaratık ve geçici. Yalnız Allah diri
ve bâkidir.)
Dördüncü Madde
Feleklerin sayılarını, seslerini,
nağmelerini, merkezlerinin hareketleriyle
meydana gelen itibarî daireleri bildirir.
Ey aziz, malûm olsun ki, filozoflar ve astronomlar
sözbirliğiyle demişlerdir
ki: Feleklerin sayısı, yazıldığı
üzere; yirmidörttür ki büyük felek,
sabitler feleği, üç yükseğin üçer felekleri,
güneşin iki feleği, zührenin
üç feleği, utaridin ve ayın dörder feleği... bu
yirmidört felek, birbirini
kuşatıcı ve birbirine teğet bulunup,
hareketleri muhtelif olduğundan, her
bir felek başka bir yerden, canfezâ nağmelerle tesbih ve
tehlil edip,
sürekli Yaratıcı'nın aşkıyle raks ve
deveran ederler. Feleklerin bu
hallerini, rasatçılar âletlerle gözetleyerek işitip
temaşa edip, nice
esrarına vâkıf olmuşlardır. Feleklerin
seslerini ve nağmelerini
perdeleriyle zab edip; üst ve lat makamları itibariyle
ybirbirine
karıştırıp, ruhlar için nice in türlü macun ve
lezzetli şerbetler
yapmışlardır. Her bir canfeza makamı, nice
derde deva ve nice hastalığa
şifa ve nice tab'a safa ve nice kalbe cila ve nice ruha
gıda bulmuşlardır.
Bu ilmi: Ruhanî tıb, ruhanî geometri, ruhanî kuvvet ve musikî
bilgisi diye
isimlendirmişlerdir.
NAZM
Musiki hikmete dair fendir
Bilene bilmeyene ruşendir